W przeciwieństwie do ludzi, psy (i generalizując także pozostałe zwierzęta) nie charakteryzują się skomplikowaną psychiką. Ich zachowania dalece łatwiej jest zatem zrozumieć i przewidzieć od zachowań ludzkich, a ponadto niemal zawsze są one logicznym wynikiem dotychczasowych przeżyć i doświadczeń. Idąc dalej tym tropem, stwierdzić można, iż usposobienie psa, uzależnione jest od jego tresury: wpojonych za młodu schematów reakcji na bodźce, jakich dostarcza mu otaczająca rzeczywistość. Owczarek niemiecki, buldog czy jamnik w równym stopniu są wiec masą plastyczną, której ukształtowanie uzależnione jest przede wszystkim od warunków, jakimi otoczona została we wczesnych fazach rozwoju (w tym wypadku najczęściej wiec od człowieka-właściciela).
Rozwijając myśl, nietrudno dojść do wniosku (choć teza ta w pewnych środowiskach wzbudzić może sprzeciw i oburzenie; niemniej badania jasno określają mózg trzyletniego brzdąca jako zbliżony funkcjonalnie do mózgu dorosłego bulteriera), iż podobnie sytuacja ma się z dziećmi. Znacznie większą rolę odgrywa tu rzecz jasna także czynnik dodatkowy, w postaci dziedzicznego obciążenia genetycznego, które w dużym stopniu wpływa na charakter młodej osoby i fakt ten zdają się potwierdzać prócz doświadczeń życiowych także studia naukowe; przy tym jednak pominięcie roli rodzica i szerzej rozumianego środowiska na kształtowanie się usposobienia chłopca lub dziewczynki wydaje się rzeczą zupełnie niemożliwą. Kluczowe dla rozwoju umysłowego dziecka i dalej, uogólniając sprawę, kluczowe dla zrozumienia skąd biorą się ludzie źli i dobrzy, radzący sobie z problemami lepiej lub gorzej, łagodni i porywczy, pracowici, obowiązkowi i skrupulatni oraz leniwi, jest więc trzeźwe spojrzenie na sprawę wychowania i otoczenia danej osoby w najwcześniejszych latach dorastania, bo dziecko, choć w stopniu mniejszym, jest na pewnym etapie podobnie jak zwierzę masą plastyczną.
Rozpatrując te kwestie jednostkowo nieunikniony jest jednak pewien margines błędu o różnym rodowodzie. W najlepszych nawet rodzinach zdarzają się mordercy, z melin wywodzi się niejeden geniusz. Dzieje się tak dlatego, że choć ogólny trend wyznaczyć można łatwo, amplituda odstępstw jest z racji dalece większej komplikacji ludzkiej umysłowości od zwierzęcej, niebotycznie duża. Im większa próba analizowanych przypadków, tym mniejsze staje się owo statystyczne przekłamanie i choć bardziej ogólnikowo, łatwiej wyznaczyć jest pewne schematy. Zwiększając liczbę analizowanych przypadków zwiększamy dokładność sądów i trwa to tak długo, aż liczba ta stanie się odpowiednio wysoka, by zmarginalizować zupełnie wszystkie wyjątki. I taka właśnie sytuacja miejsce ma w wypadku narodu. Bo naród, zbiór wielu ludzi wystarczająco obszerny, by pominąć stosunkowo nieliczne odstępstwa od reguły, nie jest niczym innym, jak właśnie masą plastyczną, kształtowaną w znacznej mierze przez historię.